تنظیمات
اندازه فونت :
چاپ خبر
گروه : مدیر سایت
حوزه : آموزش درمانگران, درمان های دارویی
شماره : 14983
تاریخ : ۲۸ آبان, ۱۳۹۴ :: ۸:۳۰
درمان اعتیاد به مواد مخدر با متادون

متادون یکی از داروهای آگونیست افیونی محسوب می شود. داروهای آگونیست افیونی، موادی هستند که در بدن مانند مواد افیونی طبیعی( تریاک ) و نیمه طبیعی ( هروئین ) عمل می کنند. متادون در خلال جنگ جهانی دوم توسط شیمیدان های آلمانی ساخته شد. عده ای بر این اعتقادند که مصرف زیاد تریاک در آلمان آن زمان توسط مردم و بعضی افسران رده بالای نازی و ممانعت از ورود تریاک به آلمان توسط متفقین باعث شد که شیمیدان ها به سنتز ماده ای که اثراتی مشابه تریاک داشته باشد، روی بیاورند!

در سالهای بعد از جنگ در امریکا از متادون جهت درمان اعتیاد استفاده کردند که نتایج موفقی بدنبال داشت. امروزه اکثر قریب به اتفاق معتادان به مواد مخدر متادون را می شناسند ولی اکثر قریب به اتفاق آنها از خطرات جدی مصرف خودسرانه آن بی اطلاعند یا اینکه این خطرات را جدی نمی گیرند!

باوجود موفقيت اثبات شده اين شيوه درماني در بسياري از كشورهاي جهان، در صورت تجويز سهل‌انگارانه و غير مسئولانه ممكن است مخاطراتي جدي ايجاد گردد. متادون دارويي بالقوه سمي با شاخص درماني پايين است، يعني مقدار داروي مورد نياز براي درمان به مقدار مسموميت‌زاي اين دارو بسيار نزديك است. خصوصاً  مصرف توأم آن با مواد و داروهاي ديگر خطرات بالقوه زيادي به همراه دارد لذا تجويز و ارائه آن بايد با دقت و احتياط بسيار انجام شود.

متادون را در درمان اعتياد مي‌توان براي دو هدف به كار برد:

1- سم زدایی: سم زدایی برای کسانی انجام می شود که تصمیم دارند مصرف مواد مخدر را قطع کنند. با سم زدایی بدن از مواد مخدر پاک شده و بیمار در صورت عدم استفاده از مواد مخدر خمار نمی شود. پس بخاطر داشته باشیم که سم زدایی تنها وابستگی بدنی را برطرف می کند. برای درمان وابستگی روانی باید رواندرمانی و درمان اختلالات زمینه ای انجام شود.

 در سم‌زدايي با متادون،  مقدار متادون به تدريج كاهش يافته و سپس قطع مي‌گردد. همچنان که گفته شد از آنجا كه سم‌زدايي صرفاً جزئي از يك برنامه درماني بلندمدت پيشگيري از عود بوده و درمان كاملي تلقي نمي‌شود، پيگيري بعدي و پيشگيري از عود بايد متعاقب آن طراحي و اجرا شود. مدت متوسط سم‌زدايي مورد قبول 3 تا 4 هفته مي‌باشد. ( در زمان تهیه این مطلب سم زدایی با متادون طبق بخش نامه های وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ممنوع اعلام گردیده است که دلایل آن مشخص نیست! )

2- درمان نگهدارنده ( طولانی مدت ): بیماران زیادی هستند که بارها سم زدایی شده اند ولی مجددا اعتیادشان عود کرده است و روز به روز اعتیادشان سنگین تر و مشکلاتشان بیشتر شده است! افرادی که بیماریهای عفونی شناخته شده ای مانند ایدز یا هپاتیت دارند یا ترس مبتلا شدن این افر اد به چنین بیماریهایی متعاقب رفتار پرخطرشان وجود دارد! بطور خلاصه وقتی تیم درمانگر به این نتیجه می رسد که براساس پروتکل های موجود بیمار نیاز به درمان نگهدارنده و طولانی مدت با متادون دارد چنینی درمانی به بیمار پیشنهاد می شود.

هدف از درمان نگهدارنده با متادون، کاهش آسیب است. به این معنی که بیمار آسیب بیشتری به خود و اطرافیان خود نزند! فرضا اگر بیمار تزریقی است و بر اثر تزریق به هپاتیت مبتلا شده است بعداز این به ایدز هم مبتلا نشود! در این روش بیمار بجای مصرف مواد، بصورت روزانه متادون مصرف می کند. و در اولین قدم از تمامی خطراتی که در حین تهیه، نگهداری و مصرف مواد مخدر او را تهدید می کنند، در امان است!

در درمان نگهدارنده مقدار دارو به تدريج افزايش داده مي‌شود تا جايي كه علائم ترك مشهود نباشند و ولع مصرف مواد غيرقانوني نيز به واسطه مصرف متادون به حداقل ممكن برسد. درمان نگهدارنده به مدت طولاني براي حداقل چندين ماه و معمولاً بيش از يك سال و گاهي مادام‌العمر انجام مي‌شود. در كساني كه واقعاً به درمان نگهدارنده نياز داشته باشند در صورت قطع اين درمان اغلب پس از مدت بسيار كوتاهي عود اتفاق مي‎افتد و بيمار به مصرف مجدد مواد غير قانوني روي خواهد آورد. بنابراين در صورت ختم درمان در اين افراد حفظ ارتباط با مركز درماني براي پيگيري‌هاي بعدي و احياناً شروع مجدد درمان ضروري است.

درمان نگهدارنده با متادون فوايد زير را به همراه دارد:

•  مصرف مواد غيرقانوني را كاهش مي‌دهد.

•  زندگي بيمار را ثبات مي‌بخشد.

• مصرف خودسرانه داروها را كاهش مي‌دهد.

•  از ارتكاب اعمال غيرقانوني مي‌كاهد.

•  رفتارهاي پرخطر به خصوص تزريق مشترك كه با خطر انتقال بيماري‌هاي ناشي از پاتوژنهاي خوني همانند ايدز و هپاتيت همراه است را كاهش مي‌دهد.

•  بيماري و مرگ و مير ناشي از مواد را كاهش مي‌دهد.

بنابراين درمان نگهدارنده با متادون هم براي فرد و هم جامعه ثمربخش است.

درمان نگهدارنده با متادون هرچند خود نوعي وابستگي به اين دارو است اما مساوي با اعتياد تلقي نمي‎گردد. زيرا  فرد به سبب مصرف منظم اين دارو از « دور باطل  مصرف » رها مي‌شود.

مصرف وسواس‎گونه مواد كه در كنار آن به ندرت جايي براي پرداختن به كارهاي ديگر باقي مي‌ماند به واقع اساس رفتار اعتيادي است. اين رهايي برگشت مجدد فرد به جامعه و معطوف ساختن توان فرد به ساير زمينه‌ها را امكان‌پذير مي كند.

جايگاه درمان نگهدارنده با متادون در كاهش آسيب:

در الگوي بهداشتي درماني كاهش آسيب ، هدف اصلي كاهش خطرات ناشي از مصرف است و نه پرهيز از مصرف. آنچه چنين الگويي را موجه مي‌سازد اين واقعيت است كه گروه قابل توجهي از مصرف‌كنندگان مواد علي‌رغم ورود به سيستم درماني به مصرف مواد غيرقانوني خويش ادامه خواهند داد. براي پيشگيري از بروز عواقب منفي در اين افراد انجام اقدام‌هاي كاهش آسيب كمك‌كننده است. اين اقدام‌ها شامل آموزش روش‎هاي كم‎خطرتر مقاربت و تزريق و نيز توزيع كاندوم و وسايل استريل تزريق مي‎باشد.

درمان نگهدارنده با متادون يكي از اقدام هاي پر اهميت و كليدي است كه در راستاي اهداف كاهش آسيب انجام مي‌شود. اين درمان امكان عدم استفاده از مواد غيرقانوني را براي بيمار فراهم آورده و عملاً نياز به تزريق را منتفي مي‌سازد. در عين حال مصرف منظم و درازمدت متادون خود از عود مجدد مصرف غيرقانوني پيشگيري مي‌كند. به دنبال اين درمان دارويي عموماً وضعيت رواني و جسماني بيمار بهبود مي‌يابد.

پس اهداف درمان با متادون عبارتند از: بازگرداندن بيمار به يك زندگي عادي، ياري به جذب مجدد  وي در جامعه و نگاه‌داشتن بيمار در درمان تا زماني كه وي از آن سود ببرد.

و اما چرا مصرف خودسرانه متادون خطرناک است؟

4 ساعت بعد از مصرف متادون به اوج اثرش در بدن می رسد. بسیاری از بیماران که با علایم ترک یا همان خماری به کلینیک درمان سوء مصرف مواد مراجعه می کنند اغلب درخواست می کنند که پزشک دوز بالاتری از متادون به آنها بدهد. حال تصور کنید شخصی که مقدار نیاز متادونش در روز اول درمان 40 میلیگرم بوده و پزشک به ایشان 80 میلیگرم تجویز کرده باشد چه اتفاقی می افتد؟!

در ساعات اولیه علایم خماری بیمار برطرف می شود و بیمار احساس رضایت می کند ولی بعد از 4 ساعت مقدار 40 میلیگرم مورد نیاز بیمار در سطح بافتهای بدن توزیع شده و 40 میلیگرم باقیمانده باعث مسمومیت بیمار می شود که حتی ممکن است به مرگ هم بیانجامد!

نویسنده مطلب مواردی را که حتی با یک قرص متادون علایم مسمومیت را نشان داده اند، دیده است! بهتر است در چنین شرایطی با توضیح علت ایجاد مسمومیت برای بیمار بیشتر از مقداری که منطبق با پروتکل درمان سوء مصرف مواد است به بیمار متادون ندهیم.

مدت زمانیکه طول می کشد تا متادون از بدن دفع شود در روز اول درمان 13 تا 17 ساعت ( متوسط 15 ساعت) است. ولی این زمان تا متوسط 25 ساعت در روزهای آینده افزایش پیدا می کند! پس بخاطر داشته باشیم که متادون اثر تجمعی داشته و در بدن جمع می شود. پس اگر آنرا با دوز بالا برای بیمار شروع کنیم در چند روز بعد ممکن است بیمار را به کام مرگ فرو بریم! مرگ و میر ناشی از متادون معمولا در 6 تا 10 روز اول درمان اتفاق می افتد. پس در این زمان بیمار حتما باید روزانه توسط پزشک ویزیت و مورد معاینه قرار گیرد.

مصرف وسواس گونه مواد ويژگي اصلي اعتياد است. در اين گروه از بيماران مصرف چند مادة مختلف بسيار رايج است كه شامل استفاده غير قانوني از داروها بدون تجويز پزشك هم مي‌شود. بسياري از اين مواد تضعيف‌كننده دستگاه اعصاب مركزي نيز هستند. مجموعه‌ اين مشكلات به همراه  ويژگيهاي خاص متادون وضعيت باليني پيچيده‌‌اي را موجب مي‌شود كه مستلزم ارزيابي و مديريت باليني دقيق به خصوص در چند هفته اول درمان است.

مصرف متادون با سایر مواد مخدر، داروهای مخدر و شبه مخدر، داروهایی که جهت ترک اعتیاد تجویز می شوند مانند کپسول های گیاهی و ....، قرص های آرام بخش یا خواب آور، داروهای بیهوشی و داروهایی که سطح خونی متادون را در خون افزایش می دهند، می تواند منجر به مسمومیت شدید و مرگ شود! پس در صورتیکه داروی خاصی مصرف می شود باید پزشک معالج از مصرف آن اطلاع داشته باشد.

پس اگر شخصی هستید که جهت درمان سوء مصرف مواد به کلینیک درمان سوء مصرف مواد مراجعه کرده اید به پزشک خود اعتماد کنید و با صبر و حوصله مراحل درمان را طی نمایید.

مطمئن باشید که بهبودی شما بیش از هرچیز باعث خوشحال شدن پزشک شما خواهد شد. پزشک شما بی صبرانه منتظر است که علایم بهبودی را در شما ببیند و تنها دلیلی که باعث می شود در تجویز متادون جانب احتیاط را رعایت کند سلامتی شخص شماست!

آشنایی با علایم مسمومیت متادون می تواند بیمار یا همراهان بیمار را از خطر آگاه کند و مانع بدتر شدن اوضاع بیمار شود.

علایم مسمومیت با متادون را به خاطر داشته باشید:

• تكلم بريده‌بريده

• راه رفتن بي‌ثبات

• اختلال در تعادل

• خواب آلودگي

• حركات كند بدني

مسموميت با متادون يك اورژانس پزشكي است و اقدام فوري را طلب مي‌كند. مسموميت مي‌تواند به حالات زير منجر شود:

• اغماء (بيمار قابل بيدار كردن نيست، خرخر تنفسي دارد، تون عضلاني اندام‎ها كاهش يافته و سيانوزه است)

• ايست تنفسي و كاهش اكسيژن رساني به مغز

• مرگ

 دكتر سعيد كفراشي

© 2019 تمام حقوق این سایت برای کلینیک تخصصی ترک اعتیاد آینده محفوظ می باشد.